Deel 9 van 9
Een etiket ziet eruit als reclame, maar is het grotendeels niet. Het is een formulier. Het meeste wat erop staat, staat er omdat het moet, en juist dat maakt het bruikbaar: wat er verplicht op staat is nagenoeg altijd waar. Het probleem is dat niemand je ooit heeft verteld welk woord waarover gaat.
Dit deel loopt een fles van boven naar beneden langs. Aan het eind kun je in de winkel een fles oppakken en in tien seconden zien waar hij vandaan komt, wie hem gemaakt heeft, en of hij in de kelder met rust is gelaten.
Zes dingen om naar te kijken
De herkomstpiramide
Op vrijwel elke Europese fles staat één van drie dingen, en dat is de belangrijkste regel op het hele etiket.
- AOP of AOC
- Beschermde oorsprongsbenaming, de strengste trede. Die zegt: dit komt uit dit afgebakende gebied, met deze druiven, op deze manier gemaakt. Sancerre, Barolo, Rioja.
- IGP
- Beschermde geografische aanduiding. Ruimer gebied, ruimere regels, meer druiven toegestaan. In Frankrijk bijvoorbeeld Pays d’Oc of Côtes de Thongue.
- Vin de France
- De onderste trede. Geen streek, geen regels behalve de basisregels.
De valkuil
De verleiding is om dat als een kwaliteitsladder te lezen, en dat is precies de vergissing. De onderste trede zit vol met de interessantste flessen. Wie een druif plant die in zijn appellatie niet mag, of wiens wijn bij de keuring wordt afgekeurd omdat hij niet smaakt zoals de streek hoort te smaken, zet er Vin de France op en gaat door. Bij de makers waar ik mee werk gebeurt dat regelmatig.
AOP zegt dus iets over waar, en volgens welk boekje. Niet over hoe goed.
Wat er verplicht op staat
Vijf velden die er van de wetgever op moeten. Saai, en precies daarom betrouwbaar.
- Het alcoholpercentage
- Er mag een halve procent afwijking op zitten. Meer dan een ruwe indicatie van gewicht is het niet, maar het is wel de snelste die je hebt: elf procent en veertien en een half zijn twee heel verschillende flessen.
- De inhoud
- Meestal vijfenzeventig centiliter.
- Het land van herkomst
- Kort en zonder opsmuk.
- De bottelaar
- Het interessantste verplichte veld van het hele etiket. Daarover meer bij het volgende tabblad.
- Bevat sulfieten
- Bijna altijd. Dat moet zodra er meer dan tien milligram per liter in zit, en die grens haalt vrijwel elke wijn.
Let op
Ook wijn waar de maker niets heeft toegevoegd draagt die vermelding, omdat gist tijdens het gisten zelf al een kleine hoeveelheid aanmaakt — zie deel 4. De regel zegt dus niets over hoeveel er in zit of over wat de maker gedaan heeft. Het is een allergenenwaarschuwing, geen gehalte.
Wie hem gebotteld heeft
Dit is het veld dat het meest verklapt en waar bijna niemand op let.
- Mis en bouteille au domaine
- Of à la propriété. Geoogst, gemaakt en gebotteld op het eigen bedrijf. De maker op het etiket is de maker in het glas.
- Mis en bouteille par …
- Gevolgd door een naam en een postcode: gebotteld door iemand anders. Dat kan een coöperatie zijn — Estézargues bottelt voor tien families, en dat is geen verstopping maar hun vorm — of een handelshuis dat wijn heeft ingekocht en onder eigen naam bottelt.
Wat je ermee kunt
Geen van beide is fout. Maar als er een schilderachtig kasteel op het etiket staat en achterop “mis en bouteille par” met een postcode uit een heel andere streek, dan weet je genoeg.
De logo’s
Vier dingen die je tegenkomt, en wat ze werkelijk betekenen.
- Het groene blaadje met de sterren
- Het Europese biologische keurmerk. Verplicht op elke gecertificeerde biologische wijn in de EU. Ernaast staat een codenummer van de controlerende instantie.
- AB
- Het Franse biologische logo, meestal naast het Europese.
- Demeter
- Biodynamisch: biologisch plus een eigen, strenger reglement.
- Vin Méthode Nature
- Geen wettelijk keurmerk maar een privaat Frans label: een afspraak tussen makers onderling over wat natuurwijn is.
En als er niets staat
Ontbreekt er een logo, dan hoeft dat niets te betekenen. Zoals in deel 4 staat: vrijwel elke natuurwijnmaker werkt biologisch, maar lang niet iedereen laat zich certificeren, want dat kost geld en papierwerk. Bij een klein domein is dat een kostenafweging, geen bekentenis. En namen als Ecocert zijn de controleurs zelf, niet het keurmerk.
Ingrediënten en de QR-code
Sinds 8 december 2023 moet op wijn in de EU ook een ingrediëntenlijst en een voedingswaardedeclaratie staan.
Dat geldt voor wijn die ná die datum is geproduceerd en geëtiketteerd; oudere voorraad mocht op de oude manier worden uitverkocht. Je komt beide dus nog naast elkaar tegen.
Omdat dat niet op een fles past, mag het grootste deel via een QR-code naar een digitaal etiket. Wat fysiek op de fles moet blijven staan, zijn de allergenen en de energiewaarde.
Waarom dat goed nieuws is
Het is wennen, maar voor deze hoek van de wijnwereld pakt het gunstig uit: op dat digitale etiket zie je of er iets is toegevoegd. Bij de meeste wijnen in mijn winkel staat er onder de ingrediënten niet veel meer dan druiven.
Duitsland en Italië in het kort
Twee landen met een eigen woordenlijst, en in beide gevallen één misverstand dat je eruit wilt hebben.
- Kabinett, Spätlese, Auslese
- Duitse rijpheidsgraden. Dat gaat over hoe rijp de druiven bij de oogst waren, niet over hoe zoet de wijn is — een Spätlese kan kurkdroog zijn.
- Trocken, halbtrocken, feinherb
- Híer staat of een Duitse wijn droog is. Feinherb is geen wettelijke term maar wel de bruikbaarste: net niet droog.
- DOCG, DOC, IGT
- De Italiaanse piramide, van streng naar ruim. Dezelfde valkuil als in Frankrijk: veel van de eigenzinnigste Italianen staan onderaan als IGT.
Wat er niet op staat
Geen etiket vertelt je of er geklaard of gefilterd is, hoeveel zwavel erbij ging, of wat er met gist is gedaan. Dat staat hooguit achterop als de maker het uit zichzelf vermeldt, en dan nog onverplicht en oncontroleerbaar.
Daarvoor is er maar één weg: iemand die de domeinen kent. Dat is, eerlijk gezegd, ook waar een winkel als deze voor bestaat.